Tháp Po Klong Garai Ninh Thuận: Ngẩn Ngơ trước kiệt tác Tháp Chăm

Tháp Po Klong Garai Ninh Thuận được du khách biết đến với tên gọi quen thuộc Tháp Chàm ở Ninh Thuận là một cụm tháp nổi tiếng, cùng với 2 cụm tháp Chăm khác là Tháp Po Rome và Tháp Hòa Lai. Tháp Chàm được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIII đầu thế kỷ XIV bởi vua Chế Mân (vua Jaya Shihavaman III – người trị vì Chiêm Thành từ năm 1288 – 1307). 

1. Tháp Po Klong Garai: ở đâu, giá vé tham quan?

Tháp Po Klong Garai Ninh Thuận nằm trên tuyến du lịch trải nghiệm văn hóa Chăm: Tháp Chàm – Gốm Bàu TrúcLàng Dệt Mỹ Nghiệp. Đây là tuyến tham quan bạn có thể dành ra 1 buổi trong ngày để trải nghiệm hết 03 địa điểm văn hóa này.

Để đi được đến Tháp Chăm: Po Klong Garai từ trung tâm thành phố Phan Rang bạn đi theo cung đường: Ngô Gia Tự, rồi tiếp tục đi thẳng theo Quốc lộ 27 (mới) cho đến khi qua cầu Vượt Tháp Chàm, vừa đổ hết dốc cầu vượt rẽ trái vào đường Bác Ái sẽ đến được nơi đây.

  • Địa chỉ: Tháp Po Klong Garai – đồi Trầu – phường Đô Vinh – thành phố Phan Rang – Tháp Chàm – tỉnh Ninh Thuận.
  • Thời gian: 7h30 – 17h30 hàng ngày.
  • Giá vé: 10.000 vnđ/ trẻ em, 20.000 vnđ/ người lớn.
  • Dịch vụ xe điện: 25.000 vnđ/người/khứ hồi
  • Hướng dẫn di chuyển: tại trung tâm thành phố Phan Rang có thể bật ứng dụng google map để di chuyển, hoặc đi theo cung đường: Ngô Gia Tự – QL27 (mới) – Bác Ái – Tháp Chàm.

2. Tổng thể kiến trúc Tháp Po Klong Garai Ninh Thuận

Tổng thể kiến trúc Tháp Chăm Po Klong Garai ngự trên một ngọn đồi có tên là Trầu (Cek hala); có độ cao tầm 25m so với mặt nước biển; hiện thuộc phường Đô Vinh, cách trung tâm thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, Ninh Thuận khoảng 7km về phía Tây Bắc (quốc lộ 1A đi Cam Ranh – Khánh Hòa).”

Tháp Po Klong Garai Ninh Thuận
Tháp Chàm Po Klong Garai tọa lạc trên ngọn đồi Trầu – Ảnh: Photorapher Đá

Mục đích của việc xây dựng đền tháp này là thờ vua Po Klong Garai – người theo sử sách Champa có nhiều công lao trong việc đánh đuổi ngoại xâm và trị vị đất nước.

Trải qua bao thăng trầm, tháp hiện nay nơi sinh hoạt, tín ngưỡng tôn giáo của đồng bào Chăm theo Bàlamôn giáo; đồng thời là điểm tham quan, du lịch hấp dẫn cũng như là nơi đặt nền tảng trong việc nghiên cứu, tìm hiểu văn hóa, lịch sử Chăm của Ninh Thuận nói riêng và trên dải đất Duyên hải miền Trung nói chung. 

Năm 1979, đền tháp Po Klong Garai Ninh Thuận được Bộ Văn hóa Thông tin (này là Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch) đã xếp hạng là Di tích Lịch sử Văn hóa Quốc gia. Đến cuối năm 2016 thì chính thức trở thành Di tích Quốc gia đặc biệt.

Tháp Po klong Garai
Tổng thể kiến trúc độc đáo của Tháp Po Klong Garai Ninh Thuận – Ảnh: Photorapher Đá

Để lưu giữ, giữ gìn và phát huy nét đặc sắc trong truyền thống văn hóa dân tộc. Bao năm qua, cứ đến ngày cuối tháng 6 đế ngày 1 tháng 7 theo lịch Chăm (khoảng tháng 9, tháng 10 Dương lịch). Đồng bào Chăm theo tín ngưỡng Bàlamôn tại Ninh Thuận luôn chọn đền tháp Po Klong Garai là nơi tổ chức lễ hội Kate – Một lễ hội lớn quan trọng của đồng bào.

Cùng diễn ra tại đền tháp Po Klong Garai, đồng bào Chăm còn tổ chức trang trọng tại đền tháp Po Rome và đền Po Inư Nưgar (Thánh Mẫu Yang Po Inư Nưgar, người Chăm gọi là mẹ xứ sở, hoặc thần xứ sở). Sau đền tháp, là nghi thức tổ chức tại làng, gia đình. Tiếp nối phần lễ là phần hội với nhiều chương trình hấp dẫn như trình diễn nghệ thuật, thể thao, hội thi, …

3. Di tích Tháp Chàm Po Klong Garai ở Ninh Thuận có gì đặc biệt?

Theo ghi chép trong cuốn “Tháp cổ Champa” của PGS.TS Ngô Văn Doanh: “Tháp Po Klong Garai là tên gọi chung của một đền tháp gồm ba tháp: tháp chính – nơi thờ tượng bán thân vua Po Klong Garai (kalan po) cao 20,5m; tháp cổng (Kalan Pabah mbang) cao khoảng 8,56m; tháp lửa (sang cuh yang apuer) cao 9,31m. 

Tuy nhiên, trong một nghiên cứu khác của 3 tác giả Phan Văn Dốp – Phan Quốc Anh – Nguyễn Thị Thu, ghi trong cuốn “Văn hóa Phi vật thể người Chăm Ninh Thuận” trang 267: “Cụm tháp Po Klong Garai Ninh Thuận có tất cả 5 công trình. Ngoài ba tháp hiện còn tồn tại thì còn một tháp canh ở Đông Nam và dấu tích đế tháp ở phía Bắc và phía Tây Nam.”

Tháp Chàm Po Klong Garai
Tháp Cổng chánh Đông trong cụm di tích Tháp Po Klong Garai – Ảnh: Jamen Ivan

Chưa dừng lại ở đó, các tác giả còn đưa ra một giả thuyết khác:“Trong tổng thể kiến trúc xây dựng đền tháp còn có một nhà để đồ (dạng tháp dài hoặc nhà dài) nhưng đã bị đổ, không còn nữa mà hiện nay còn lại cái nền gạch trước tháp chính. 

Nền gạch này trước giải phóng được xây lại có mái như kiểu nhà dài (ở Mỹ Sơn là nhà dùng để cho các vị chức sắc thánh tẩy trước khi làm lễ) nhưng sau giải phóng mái này đã được đập đi trở lại nguyên vẹn chỉ là cái nền gạch như vốn nó còn lại.”

Từ những nhận định và đánh giá của các tác giả, cộng thêm đó là những gì mà đền tháp Po Klong Garai đang hiện hữu. Có thể thấy, những vết tích về các nền móng cũ có thể từng là những hạng mục được xây dựng trọn vẹn như tháp chính, tháp lửa, tháp cổng, nhưng theo thời gian, vì tác động gì đó đã bị đổ vỡ.

Điều này cũng tương tự như bao đền tháp khác, tiêu biểu như đền tháp Dương Long, đền tháp Hưng Thạnh (tháp Đôi) ở Bình Định, hay tháp Hòa Lai ở Ninh Thuận và tháp Po Sah Inư ở Bình Thuận.

Trong một công trình đền tháp của người Chăm khi xây dựng, thông thường những có đền tháp chính đóng vai trò nào đó thì có nhiều hạng mục khác bao xung quanh. Tháp Po Klong Garai Ninh Thuận được xây theo phong cách hậu Bình Định – thời kì muộn (phong cách muộn), phong cách tiêu biểu sau phong cách Hòa Lai (TK IX – XII)

Thế nhưng, dù như thế nào đi chăng nữa. Từ lúc xây dựng đến nay, qua hơn 800 năm mưa nắng, những gì còn lại trên đền tháp Po Klong Garai cũng cho thấy, đây là một cụm đền tháp tuyệt hảo với lối kiến trúc rất độc đáo đầy huyền bí mà đến nay chưa lời giải mã.

4. Nghệ thuật kiến trúc đền tháp Po Klong Garai ĐẸP đến Ngẩn Ngơ

Như đề cập từ trên, đền tháp Po Klong Garai Ninh Thuận là một công trình có quy mô tương đối lớn với tổng diện tích khoảng 10 hecta bao phủ cả không gian đồi Trầu (cek hala).

Trong đó, ngôi tháp chính (Kalanpo) được kết cấu xây dựng với nhiều tầng. Tổng thể tháp chính mô phỏng theo hình hài ngọn núi Peru – một ngọn núi thiêng của Ấn giáo bên Ấn Độ, gắn với tục thờ thần Siva và các vị vua thần Chăm. Tầng trên là sự lập lại tầng dưới thu nhỏ, cho đến đỉnh là một trụ đá nhọn, biểu tượng là một Linga. 

Điểm nhấn của ngôi tháp chính này chính là ở các góc tháp lên dần đều là các ụ vuông nhỏ, các góc có gắn tượng thú bằng đá như tượng vua Po Klong Garai, tượng thần Siva và các vị hộ pháp, các loài muông thú và các hình ngọn lửa bằng gạch nung. 

Tháp chàm Ninh Thuận
Kiến trúc độc đáo của Tháp Chàm Po Klong Garai Ninh Thuận – Ảnh: Photorapher Đá

Đồng bào Chăm quan niệm hướng Đông là hướng sống, sinh tồn nên tất cả đền tháp khi xây dựng đều quay về hướng Đông. Tháp Po Klong Garai cũng vậy. Tuy nhiên, do được xây dựng trong thời kỳ thịnh vượng nên ngôi tháp chính có nhiều điểm kiến trúc khá ấn tượng. 

Chi tiết, ngôi tháp chính có cửa ra vào quay về hướng Đông, trên cửa là mái vòm có 2 trụ đá lớn khắc chữ Chăm cổ. Bên trên cửa có phù điêu thần Siva có 6 tay đang uyển chuyển với những điệu múa thần bí. Ba cửa còn lại theo ba hướng Nam, Bắc, Tây là cửa giả có trụ ốp gạch lồi, lõm vào trong. Trên mỗi cửa giả có một tượng thần tư thế thiền.

Từ ngoài đi vào, bên trong là sự hiện hữu của tượng bò thần Nandin bằng đá nằm bên tay trái, đầu hướng vào trong tháp. Tương truyền, đây là vật cưỡi của thần Siva và vua Po Klong Garai. Chính giữa tháp là tượng thờ bán thân vua Po Klong Garai. Bên dưới tượng bán thân vua Po Klong Garai là một Yoni cạnh dài 1m47, cạnh ngang 0m94, trên Yoni là một Linga tròn, phía trên trụ là Linga.

Song cùng với tháp chính, nhìn thẳng ra bên ngoài là khoảng sân rộng hình vuông. Như đã đề cập từ trên, đây có thể là hạng mục nhà dài, dùng làm nơi để đồ trong quá trình làm lễ của các chức sắc.

Cạnh bên khoảng sân này là hạng mục tháp lửa, có cấu trúc tháp xây mái theo kiểu hình mái nhà (hình giống mái nhà prông ở Tây Nguyên hoặc mái nhà hình thuyền như mặt trên trống đồng).

Thấp hơn với tháp chính là tháp Lửa, cao 9m31. Tháp có 3 cửa thông nhau 3 hướng Đông, Bắc và Nam, riêng phía Nam là cửa sổ. Chức năng của tháp này là  để các tu sĩ Bàlamôn, các thầy cúng bày các vật tế lễ và giữ ngọn lửa tế nên người Chăm gọi là Tháp Lửa. 

Kế bên tháp lửa là tháp cổng. Trước tháp cổng là một khoảng sân rộng. Theo thiết lế, khoảng sân của tháp cổng, tháp cổng, khoảng sân nằm giữa tháp cổng và tháp chính và tháp chính được xây dựng trên một trục, hướng thẳng về một hướng duy nhất. Đó là hướng Đông.

Tháp Chăm Ninh Thuận
Tháp cổng chính Đông Po Klong Garai – Ảnh: Photorapher Đá

Do trải qua hơn 800 năm mưa nắng, chịu nhiều tác đồng. Hạng mục tháp cổng xuống cấp và không thể sử dụng, phục vụ cho việc đi lên xuống được nữa. Để thay thế cho điều nà, năm 2000 ban quản lý đã xây dựng một hạng mục mới nằm về phía Nam.

Theo quan sát thì cổng tháp mới có hình lá nhĩ phình ra to tướng đứng trên hai cột chịu lực không cân xứng. Xét về mặt khoa học, phong thủy thì công trình này không hòa hợp với ba đền tháp nguyên thủy. Tuy nhiên, xét về mặt bảo vệ di tích thì nó đóng vai trò tương đối quan trọng để phục vụ cho khách du lịch.

Trong không gian cụm đền tháp Po Klong Garai, phía sau ngôi tháp chính còn có một miếu thờ tượng Kút hoàng hậu. Theo ghi chép và nghiên cứu của các nhà sử học thì đây chính là hoàng hậu Tố Lý. Bên cạnh miếu thờ gần vòng thành phía Nam cụm thể tháo còn có một trụ đá (Linga) cao 2m20. 

Nổi bật tại ngôi miếu nhỏ phía sau đền tháp chính này là sự hiện hữu của nhiều bia đá, Linga ghi lại nhiều cuộc dâng cúng, sự kiện lịch sử cũng như tiến trình đấu tranh của người Chăm vùng Panduranga.

Bằng những gì đã có và còn sót lại, đền tháp Po Klong Garai đã được các nhà nghiên cứu bình phẩm là công trình hoàn mỹ trong phong cách muộn và đã đạt đến đỉnh cao trong nền nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Champa một thời vàng son ở Đông Nam Á.

Tháp Po Klong Garai Ninh Thuận đón chào bạn ghé thăm….

Tham khảo thêm thông tin Du lịch Ninh Thuận:

Blogger: Tuệ Minh

Về Ninh Thuận Review

NINHTHUANREVIEW.COM - Cổng Thông Tin Du Lịch Ninh Thuận Trực Tuyến: một Website địa phương ra đời như một người bạn muốn cung cấp những thông tin cần thiết cho du khách đang tìm kiếm thông tin Du Lịch Ninh Thuận một cách chân thật và chính xác nhất.

Đọc thêm

Bãi đá Ninh Thuận 2

Công viên Đá Ninh Thuận: đệ nhất Kỳ Quan thách thức thời gian

Bạn đã từng nghe nói đến “Công viên đá Ninh Thuận” hay “Bãi Đá Ninh …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *